BİŞKEK (AA) - Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Şanghay İşbirliği Örgütünün (ŞİÖ) iç işlerine karışmama, egemenliğe saygı, karşılıklı güven, açıklık ve işbirliği ilkelerini hayata geçirdiğini vurgulayarak, 'Bugün ŞİÖ, gerçekten başarılı, etkili ve ihtiyaç duyulan uluslararası bir yapıdır.' dedi.
Tokayev, Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen ŞİÖ Üyesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı'na katıldı.
Konuşmasına, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'a ve Kırgız halkına geleneksel misafirperverlikleri ve toplantının yüksek düzeyde organize edilmesi dolayısıyla teşekkür ederek başlayan Tokayev, zirvenin Kırgızistan ve Özbekistan'ın bağımsızlıklarının 35. yıl dönümünün kutlandığı günlerde yapılmasının sembolik anlam taşıdığını söyledi.
Tokayev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov ile Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'i ülkelerinin bağımsızlık yıl dönümleri dolayısıyla tebrik ederek, kardeş halklara refah ve daha fazla kalkınma dileğinde bulundu.
ŞİÖ'nün çeyrek asırda 'Şanghay Beşlisi'nden Avrasya'nın büyük bölümünü kapsayan ve dünya nüfusunun yaklaşık yarısını bir araya getiren büyük bir uluslararası örgüte dönüştüğünü belirten Tokayev, örgütün farklı özelliklere sahip ancak aynı ruhu paylaşan ülkeleri bünyesinde barındırdığını ifade etti.
Tokayev, ŞİÖ'nün iç işlerine karışmama, egemenliğe saygı, karşılıklı güven, açıklık ve işbirliği ilkelerini hayata geçirdiğini vurgulayarak, 'Bugün ŞİÖ, gerçekten başarılı, etkili ve ihtiyaç duyulan uluslararası bir yapıdır.' değerlendirmesinde bulundu.
Dünyanın ŞİÖ'nün kurulduğu dönemden bu yana önemli ölçüde değiştiğine dikkati çeken Tokayev, yeni bir uluslararası ilişkiler mimarisinin şekillendiğini söyledi.
Karşılıklı güven düzeyinin azalmasının uluslararası kurumların yeni tehditlere etkili şekilde karşılık verme kapasitesini zayıflattığını kaydeden Tokayev, 'Temel hedefimiz güçlü ve müreffeh bir ŞİÖ topluluğu inşa etmektir.' dedi.
Tokayev, zirvede alınacak kararların ŞİÖ'nün uluslararası otoritesinin daha da artmasına ve faaliyetlerinin etkinliğinin yükselmesine katkı sağlayacağına inandığını dile getirdi.
- Güvenlik ve stratejik istikrar vurgusu
Cumhurbaşkanı Tokayev, ŞİÖ üyesi ülkeler arasında güven ve güvenlik alanındaki işbirliğinin güçlendirilmesini öncelikli konular arasında gösterdi.
ŞİÖ'de Avrasya'nın en büyük devletlerinin temsil edildiğini belirten Tokayev, 'Bu devletlerin tutumu, oluşmakta olan çok kutuplu dünya düzeninin ana hatlarını büyük ölçüde belirlemektedir. Bu da örgütümüze özel bir sorumluluk yüklemektedir.' ifadelerini kullandı.
Bu kapsamda Avrasya kıtasında stratejik istikrar ve güven artırıcı önlemler konularında ŞİÖ Bakanlar Konferansı düzenlenmesini öneren Tokayev, söz konusu konferansın gündeminde askeri risklerin azaltılması, yeni bir silahlanma yarışının önlenmesi ve tehlikeli olayların engellenmesi gibi konuların yer alabileceğini söyledi.
Tokayev, silahlı çatışmaların etkilerinin artık doğrudan çatışma bölgelerinin dışına taşarak uluslararası piyasaları, ticari deniz taşımacılığını, enerji ve ulaştırma bağlantılarının istikrarını etkilediğine dikkati çekti.
Sınır aşan krizlerin yayılma riskinin önemli ölçüde arttığını vurgulayan Tokayev, terörizm, aşırıcılık ve ayrılıkçılıkla mücadelenin ŞİÖ işbirliğinin önceliklerinden biri olmaya devam edeceğini de bildirdi.
- Ticaret hacmi 1 trilyon dolara yaklaşıyor
Tokayev, ŞİÖ ülkeleri arasındaki ticari ve ekonomik işbirliği ile yatırım ortaklığının stratejik önem taşıdığını ve üye ülkelerin karşılıklı ticaret hacminin ortak çabalar sonucunda 1 trilyon dolara yaklaştığını söyledi.
Bununla birlikte ekonomik entegrasyonun mevcut potansiyeli henüz tam olarak yansıtmadığını ifade eden Tokayev, ŞİÖ ülkelerinin kaynak, üretim ve teknoloji alanındaki imkanlarının daha etkin kullanılması gerektiğini vurguladı.
Tokayev, Kazakistan'ın Çin'in ŞİÖ Kalkınma Bankası kurulmasına ilişkin girişimini desteklediğini belirterek, bankanın kaynaklarının öncelikle altyapı, teknoloji ve sanayi projelerine yönlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Cumhurbaşkanı Tokayev, üye ülkeler arasında uzlaşı sağlanması halinde Kazakistan'ın bankanın genel merkezine ev sahipliği yapabileceğini de dile getirdi.
- Avrasya için dijital transit platformu önerisi
Tokayev, Avrasya'da modern bir ulaştırma ve lojistik altyapının oluşturulmasının hızlandırılması gerektiğini belirtti.
Bu bağlamda ŞİÖ ülkelerinin coğrafi bağlantılılığının örgütün stratejik avantajlarından biri olduğunu aktaran Tokayev, ülkesinin ŞİÖ coğrafyasındaki ulaştırma koridorlarının geliştirilmesine katkı sağlamaya hazır olduğunu kaydetti.
Tokayev, gümrük prosedürlerinin dijitalleştirilmesini, elektronik belgelerin karşılıklı tanınmasını ve 'yeşil koridor' uygulamalarının hayata geçirilmesini desteklediklerini ve 'ŞİÖ Ortak Dijital Transit Platformu'nun oluşturulmasını önerdiklerini vurguladı.
- Yapay zeka alanında ortak ağ önerisi
Tokayev, konuşmasında yeni teknolojik düzenin oluşturulmasını da öncelikli alanlardan biri olarak gösterdi.
Üye ülkelerin bilimsel ve yenilikçi potansiyellerini birleştirerek yapay zeka alanında ortak bir ekosistem oluşturabileceğini dile getiren Tokayev, ŞİÖ çatısı altında üye ülkelerin önde gelen üniversiteleri, bilim kurumları ve teknoloji şirketlerinin katılımıyla 'Yapay Zeka Merkezleri Ağı' kurulmasını önerdi.